Okul Psikolojik Danışmanlarında Bilişsel Esneklikle Okul PDR Programı ve Program Okuryazarlık Algıları Arasındaki İlişki

Abstract

Araştırmanın amacı, okul psikolojik danışmanlarının bilişsel esneklikleri ile program okuryazarlığı algıları arasındaki yordayıcı ilişkiyi incelemek ve bilişsel esneklik bağlamında okul PDR ile sınıf rehberlik programına ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırmada keşfedici sıralı desen kullanılarak nitel boyutunda durum çalışması yöntemi benimsenmiş ve nicel boyutundaysa ilişkisel tarama yönteminde yordamsal modelden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma evreni 2024-2025 ve 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Trabzon merkez ve ilçelerinde özel veya devlet ilkokullarında görev yapan okul psikolojik danışman oluşturmaktadır. Bu kapsamda, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle nicel kısımda araştırmanın örneklemini n=117 (n=81 kadın, n=36 erkek) okul psikolojik danışman oluştururken nitel kısımdaysa 6 katılımcı yer almaktadır. Araştırmada 'Bilişsel Esneklik Envanteri', 'Öğretim Programı Okuryazarlığı Algı Ölçeği', 'Kişisel Bilgi Formu' ve 'PDR Programı Okuryazarlığına Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formları' kullanılmıştır. Araştırmada nitel boyutta içerik analizi yöntemiyle kodlar ve temalar sınıflandırılmıştır. Nicel verilerin analizinde verilerin normallik ve regrasyon koşullarını karşılama durumları ile incelenmiş, normal dağılım gösteren veriler için parametrik testler bağımsız gruplar t-testi ve Pearson korelasyon ve basit ve çoklu regresyon analizi uygulanmıştır. Araştırmada okul psikolojik danışmanlarının bilişsel esneklik ve program okuryazarlığı algılarının yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Branşı ile ilgili güncel öğretim programına yönelik hizmet içi eğitim alma durumunun bilişsel esneklik ve program okuryazarlığı algılarında anlamlı bir farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Buna karşın program okuryazarlığı ve bilişsel esneklikle ilgili hizmet içi eğitim alma durumunun, bilişsel esnekliğin alternatif alt boyutunda anlamlı farklılık oluşturduğu; kontrol alt boyutu ve toplam puanda ise anlamlı farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir. Okul psikolojik danışmanlarının bilişsel esneklik ve program okuryazarlığı algıları arasında düşük düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bilişsel esnekliğin program okuryazarlığını pozitif yönde ve düşük düzeyde anlamlı biçimde yordadığı; program okuryazarlığının ise bilişsel esnekliğin alternatif alt boyutunu anlamlı düzeyde yordarken kontrol alt boyutunu anlamlı düzeyde yordamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca okul psikolojik danışmanlarının okul PDR ve sınıf rehberlik programını ihtiyaca dönük, gelişim dönemine uygun, esnek ve işlevsel olarak değerlendirdikleri; ancak iş yükü, kalabalık okullar ve paydaş tutumları gibi faktörlerin programın uygulanmasında güçlükler oluşturduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda okul psikolojik danışmanlarının bilişsel esneklik ve program okuryazarlığı becerilerini geliştirmeye yönelik uygulama ağırlıklı hizmet içi eğitimlerin, x seminerlerin ve lisansüstü eğitim olanaklarının artırılması önerilmektedir. PDR hizmetlerinin etkililiğini artırmak amacıyla sınıf mevcutlarının düzenlenmesi, E-Rehberlik modülünün geliştirilmesi, okulların fiziki koşullarının iyileştirilmesi ve paydaşların rehberlik hizmetlerine ilişkin farkındalıklarının artırılması önerilmektedir. Ayrıca bilişsel esneklik, program okuryazarlığı ve mesleki yeterlilik arasındaki ilişkilerin daha kapsamlı biçimde incelenebilmesi için farklı demografik ve mesleki özelliklere sahip katılımcılarla yeni araştırmalar yapılması önerilmektedir.The purpose of this study is to examine the predictive relationship between school counselors' cognitive flexibility and their perceptions of curriculum literacy, and to explore their views on the school PGC and the classroom guidance curriculum in the context of cognitive flexibility. The study employed an exploratory sequential design, utilizing a case study method for the qualitative dimension and a correlational survey method based on a procedural model for the quantitative dimension. The study sample consisted of school psychological counselors working in private or public elementary schools in the city center and districts of Trabzon during the 2024–2025 and 2025–2026 academic years. Within this scope, the sample for the quantitative part of the study, determined using convenience sampling, consisted of n=117 school psychological counselors (n=81 women, n=36 men), while the qualitative part included 6 participants. The study utilized the 'Cognitive Flexibility Inventory,' the 'Curriculum Literacy Perception Scale,' the 'Personal Information Form,' and the 'Semi-Structured Interview Forms on PCG Curriculum Literacy.' In the qualitative dimension of the study, codes and themes were classified using content analysis. In the analysis of quantitative data, the data were examined for normality and regression assumptions; for data showing a normal distribution, parametric tests including the independent samples t-test, Pearson correlation, and simple and multiple regression analysis were applied. The study found that school counselors had high levels of cognitive flexibility and curriculum literacy. It was observed that whether or not they had received in-service training on the current curriculum for their subject area did not result in a significant difference in their perceptions of cognitive flexibility and curriculum literacy. However, it was determined that whether or not school counselors received in-service training on curriculum literacy and cognitive flexibility resulted in a significant difference in the alternative subscale of cognitive flexibility; it did not result in a significant difference in the control subscale or the total score. A low-level, positive, and significant relationship was found between school counselors' perceptions of cognitive flexibility and curriculum literacy. Furthermore, it was concluded that cognitive flexibility positively and significantly predicted curriculum literacy at a low level; while curriculum literacy significantly predicted the alternative subdimension of cognitive flexibility, it did not significantly predict the control subdimension. It was also determined that school counselors evaluate the school counseling and guidance curriculum as needs-based, developmentally appropriate, flexible, and functional; however, factors such as workload, overcrowded schools, and stakeholder attitudes were found to xii create difficulties in the implementation of the curriculum. Based on the research findings, it is recommended that there be an increase in practice-oriented in-service training, seminars, and graduate education opportunities aimed at developing school counselors' cognitive flexibility and curriculum literacy skills. To enhance the effectiveness of school counseling services, it is recommended to adjust class sizes, develop the E-Counseling module, improve the physical conditions of schools, and raise stakeholders' awareness of counseling services. Furthermore, it is recommended that new research be conducted with participants possessing diverse demographic and professional characteristics to enable a more comprehensive examination of the relationships between cognitive flexibility, curriculum literacy, and professional competence.