II. Meşrûtiyet Dönemi Yurttaşlık Eğitimi Ders Kitaplarının Günümüz Sosyal Bilgiler Eğitimi Değerleri Bağlamında İncelenmesi

Abstract

II. Meşrûtiyet döneminde Mâlûmat-ı Medenîye dersleri, Osmanlı İmparatorluğu'nda modern eğitimin temel taşlarından birini oluşturmuştur. Bu dersler, o dönemdeki yurttaşlık bilgisi dersine karşılık gelmektedir ve öğrencilere toplumsal sorumluluklarını anlatmanın yanı sıra, yurttaşlık hakları ve ödevleri konularında da bilgi vermektedir. Ancak bu dersler, sadece bilgi aktarımıyla sınırlı kalmamıştır, aynı zamanda değer eğitimini de içermiştir. Zirâ Mâlûmat-ı Medenîye dersleri, toplumsal huzur ve uyumun sağlanması için gerekli olan erdemleri öğrencilere kazandırmayı hedeflemiştir. Dolayısıyla yurttaşlık eğitimi bağlamında değer eğitimi, bu dönemdeki Mâlûmat-ı Medenîye derslerinin önemli bir bileşeni olmuştur. Bu tez, II. Meşrûtiyet dönemindeki Mâlûmat-ı Medenîye derslerinin yurttaşlık eğitimi ve değer eğitimi bağlamında nasıl şekillendiğini ve öğrencilere hangi değerleri aşılamayı amaçladığını detaylı bir şekilde incelemektedir. Çalışmada, nitel bir yaklaşım benimsenmiş ve belgesel tarama yöntemi ile ders kitaplarından veriler toplanmıştır. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından tasarlanan 'Mâlûmat-ı Medenîye Analiz Formu' kullanılmış ve elde edilen veriler şablon analizine tâbi tutulmuştur. Araştırma sonuçları, II. Meşrûtiyet dönemi Mâlûmat-ı Medenîye derslerinin, değerlerin öğretimi vasıtasıyla yeni rejimin konsolidasyonunda ve de toplumsal bütünleşmeyi desteklemede önemli bir rol üstlendiğini göstermektedir. Özellikle; vatanseverlik, adalet, bilimsellik, sorumluluk, çalışkanlık, dayanışma ve aile birliğine önem verme değerlerinin yoğunluk arz eden dominant erdemlerden olduğu tespit edilmiştir. Kezâ Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı değerlerinin muhtelif kesâfette olmakla birlikte tamamına ulaşıldığı kitaplar, farklı değer sınıflandırmalarına göre de incelenmiştir. Değer sınıflandırmalarından elde edilen donelere göre, Mâlûmat-ı Medenîye derslerinin sosyal değerlere odaklanarak, öğrencilere toplumsal dinamikleri anlama ve değerlerin toplumsal yaşam içindeki yansımalarını değerlendirme konusunda zengin bir perspektif sunma gayretinde olduğu gözlemlenmiştir.During the Second Constitutional Era, Mâlûmat-ı Medenîye courses constituted one of the cornerstones of modern education in the Ottoman Empire. These courses corresponded to the civics course of the time and taught students about their social responsibilities as well as their civic rights and duties. However, these lessons were not limited to the transfer of knowledge, but also included value education. As a matter of fact, Mâlûmat-ı Medenîye courses aimed to provide students with the virtues necessary for ensuring social peace and harmony. Therefore, value education in the context of civic education was an important component of Mâlûmat-ı Medenîye lessons in this period. This thesis examines in detail how the Mâlûmat-ı Medenîye courses during the Second Constitutional Era were shaped in the context of civic education and value education and which values they aimed to instil in students. In the study, a qualitative approach was adopted and data were collected from textbooks by documentary screening method. The 'Mâlûmat-ı Medenîye Analysis Form' designed by the researcher was used to collect the data and the data obtained were subjected to template analysis. The results of the research show that the Mâlûmat-ı Medenîye courses of the Second Constitutional Era played an important role in the consolidation of the new regime and in promoting social integration through the teaching of values. In particular, patriotism, justice, scientificity, responsibility, diligence, solidarity and giving importance to family unity were found to be dominant virtues. Likewise, the books in which all of the values of the Social Studies Curriculum were reached, although in varying degrees, were also examined according to different value classifications. According to the data obtained from the value classifications, it has been observed that Mâlûmat-ı Mivilîye courses focus on social values and endeavour to provide students with a rich perspective on understanding social dynamics and evaluating the reflections of values in social life.