Doğa Sporu Katılımcıların Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Düzeyleri Çevresel Tutum ve Çevre Dostu Davranışlarının İncelenmesi

Abstract

The purpose of this study is to examine the ecological footprint awareness levels, environmental attitudes, and environmentally friendly behaviors of nature sports participants in relation to various sociodemographic variables (gender, age, education, income, environmental education, NGO membership, and characteristics of nature sports participation) and to identify the relationships among these variables. The sample of the research consists of 208 individuals participating in various nature sports activities in and around Kaçkar Mountains National Park, Turkey. Data were collected using the Ecological Footprint Awareness Scale, the New Environmental Paradigm Scale, and the Environmentally Friendly Behavior Scale.The data were analyzed using IBM SPSS 25.0 software. Based on the distribution properties of the data, both parametric (independent samples t-test, one-way ANOVA) and non-parametric (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H) tests were employed. Pearson correlation analysis was used to examine the relationships between variables, and the significance level was set at .05. According to the findings, female participants scored significantly higher than males in ecological footprint awareness, particularly in water consumption and waste management. However, no significant gender differences were observed in environmentally friendly behaviors or general environmental attitudes. Age was a significant factor in energy and water consumption awareness, while educational level showed significant differences in the food consumption sub-dimension. Environmental education had a positive effect only on water consumption awareness, and NGO membership was found to significantly influence the ecocentric attitude dimension. On the other hand, variables such as type of nature sport, participation frequency, and experience level did not have a significant impact on environmental awareness or behavior. Correlation analyses revealed positive and significant relationships between ecological awareness, environmental attitudes, and environmentally friendly behaviors. In conclusion, nature sports participation alone has a limited effect on individuals' environmental awareness, attitudes, and behaviors. The findings suggest that multidimensional psychosocial factors such as gender, age, social norms, environmental education, and personal values play a more decisive role. Therefore, environmental education programs for nature sports participants should be revised in terms of content and delivery methods, and comprehensive strategies should be developed to support the sustainability of pro-environmental behaviors.Bu araştırmanın amacı, doğa sporu katılımcılarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeyleri, çevresel tutumları ve çevre dostu davranışlarının çeşitli sosyodemografik değişkenler açısından incelenmesi ve bu değişkenler arasındaki ilişkilerin belirlenmesidir. Araştırmanın örneklemini, Kaçkar Dağları Milli Parkında çeşitli doğa sporlarına katılan 97'si kadın 111'i erkek toplam 208 birey oluşturmaktadır. Katılımcılardan elde edilen veriler, Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği, Yeni Çevresel Paradigma Ölçeği ve Çevre Dostu Davranış Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Verilerin dağılım özelliklerine bağlı olarak parametrik olmayan (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H) testler tercih edilmiştir. Değişkenler arası ilişkilerin değerlendirilmesinde Pearson korelasyon analizi uygulanmış, anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, kadın katılımcılar ekolojik ayak izi farkındalığında, özellikle su tüketimi ve atık yönetimi alanlarında erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar almıştır. Ancak çevre dostu davranış ve genel çevresel tutumlar açısından cinsiyete bağlı fark saptanmamıştır. Yaş değişkeni, enerji ve su tüketimi farkındalığı üzerinde belirleyici olurken; eğitim düzeyinde özellikle gıda tüketimi alt boyutunda anlamlı farklar gözlenmiştir. Çevre eğitimi, yalnızca su tüketimi farkındalığında pozitif etkiler yaratmıştır. Çevre odaklı STK üyeliği, çevre merkezci tutum üzerinde anlamlı farklılık oluşturmuştur. Ancak doğa sporu türü, sıklığı ve deneyim düzeyi gibi değişkenler, çevresel farkındalık ve davranışlarda anlamlı bir etkide bulunmamıştır. Korelasyon analizleri, ekolojik farkındalık ve çevresel tutumlar ile çevre dostu davranışlar arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, doğa sporları bireylerin çevreye yönelik farkındalık, tutum ve davranışlarını yalnızca sınırlı ölçüde etkileyebilmekte; bu davranışların oluşumunda cinsiyet, yaş, sosyal normlar, çevre eğitimi ve bireysel değerler gibi çok boyutlu psikososyal etkenlerin belirleyici olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle, doğa sporu katılımcılarına yönelik çevre eğitimi programlarının içeriği ve uygulama biçimi yeniden ele alınmalı ve çevresel davranışların sürdürülebilirliğini destekleyecek çok yönlü stratejiler geliştirilmelidir.