Sanal Gerçeklik Temelli Öğrenme Ortamlarında Bulunuşluk Hissinin Ölçülmesi: Bulunuşluk Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması

Abstract

Sanal gerçeklik, birçok avantajlar sunmakta ve çeşitli alanlardaki kullanımı son yıllarda giderek yaygınlaşmaktadır. Kullanıcılar hazırlanan senaryolar ile sanal bir ortam içerisinde bulunma hissini deneyimleyebilmektedir. Genel olarak senaryoların içindeymiş gibi olma, oradaymış gibi hissetme olarak nitelendirilen bu deneyim bulunuşluk hissi olarak adlandırılmaktadır. Subjektif bir kavram olan bulunuşluk hissinin yapısal özellikleri ile ilgili kesin tanımlamalar yapılamamaktadır. Bu noktada, araştırmacılar tarafından bulunuşluk hissinin kişisel raporlamalara dayalı olarak ölçülmesine yönelik araştırmalar devam etmektedir. Bu araştırmada Witmer, Jerome ve Singer (2005) tarafından geliştirilen Bulunuşluk Ölçeğinin (Presence Questionnaire, PQ) Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmış ve faktör yapısı incelenmiştir. Türkçe’ye uyarlanan ölçek 431 katılımcıya uygulanmıştır. Elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Analiz sonucunda orijinal ölçekten farklı olarak 5 faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Elde edilen 5 faktörlü yapının açıkladığı toplam varyans %41.197 ve ölçeğin güvenirlik katsayısı .844 olarak bulunmuştur. Ortaya çıkan yeni faktör yapısı, faktörler arasındaki ilişkiler ve maddelerin faktörlere göre dağılımları tartışılmıştır. Uyarlanan ölçeğin Türkiye’de son yıllarda artan bir araştırma eğilime sahip olan sanal dünyalar ve sanal gerçeklik araştırmaları için geliştirilecek sanal ortamların gerek tasarım süreci gerekse etkililiğinin değerlendirilmesi bakımından yol gösterici olacağı düşünülmektedir.Virtual reality is a technology that has become increasingly widespread in recent years with its various advantages offered by various fields. With the created scenarios, users can experience the feeling of being in a virtual environment. This experience, which is generally referred to as being in the scenes and feeling like being there, is called the presence. Precise definitions related to structural characteristics of the presence which is a subjective concept, could not be done. At this point, researches are conducted to measure the sense of presence based on the personal reports and to explore the underlying components of presence. In this study, the presence questionnaire (PQ) developed by Witmer, Jerome, & Singer (2005) was adopted into Turkish and factor structure of the adapted version was examined. The scale adapted to Turkish language was applied to 431 participants. Exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were applied on the obtained data. As a result, a five factor structure was obtained which differs from the original questionnaire. The total variance explained by the 5-factor structure was 41.197% and the reliability coefficient of the questionnaire was .844. The new factor structure, the correlations between the factors, and the distribution of the items according to the factors are discussed. The adapted questionnaire will be guiding the assessment of virtual environments that have an increasing tendency of research in Turkey in recent years and virtual environments that will be developed for virtual reality researches, as well as the effectiveness of the design process.