Meşşâî Mantıkta Örneklemenin (Analojİ) Farklı Cihetlerden İncelenmesi Üzerine Bir Soruşturma

Abstract

Bu makalenin amacı akıl yürütme türlerinden biri olan örneklemeyi Meşşâîmantık sistemi içerisinde farklı yönlerden incelemek ve örnekleme ile ilgilibazı meseleleri tartışmaya açmaktır. İslâm mantık tarihi içerisinde farklı mantıksalyapılar ve perspektifler mevcuttur. Mantıksal perspektifler, mantık bilimininnasıl bir yapısal bütünlüğe sahip olduğu ve temel gayesinin ne olduğu sorularıçerçevesinde anlaşılabilmektedir. Farklı mantıksal yapılar sadece mantığıngenel yapısına dair bakış açıları ile ayrışmamakta, mantık biliminin alt konu vemeselelerinin incelenme tarzlarıda mantıksal yapılara göre değişebilmektedir.Kanaatimizce örnekleme alt konusu da farklı mantıksal yapılarca böylesi farklıinceleme tarzlarına dayalı olarak ortaya konulmuştur. Örnekleme, mantık tarihindekialışıldık kısa anlatılar yanında, Meşşâî mantık yapısı içerisinde yapınınfarklı bölümleri de göz önünde bulundurularak farklı cihetlerden soruşturulabilmeimkânına sahiptir. Örnekleme üzerinden açılacak tartışma mantık biliminindiğer alt konuları hakkında açılması muhtemel tartışmalara ilişkin bir örneksunma şeklinde ikincil bir amacı da taşımaktadır.The aim of this article is studying exemplification which is one of the kinds of reasoning in Peripatetic logic system from different aspects and coming up a discussion about some problems relating to exemplification. There are different logical structures and perspectives in Arabic-Islamic history of logic. The logical perspectives may have been understood in the frame of the questions of how logic has a structural integrity and what the main object of logic is. Different logical structures are not only differentiated with their points of view on general structure of logic, but also the research ways of the subtopics and problems of logic may have been changing according to the logical structures. In our opinion, exemplification subsubject has also been put forward on the basis of such different ways of investigation by the different logical structures. Exemplification, in addition to the usual short narratives in the history of logic, has the opportunity to be investigated from different aspects by considering different parts of the structure in Peripatetic logical structure. The discussion through exemplification has also a secondary purpose as providing an example relating to possible discussions about other subtopics of logic.