Öğretmenlerin Eleştirel Okuma Öz Yeterlik Algılarının Yordanmasında Bilişsel Esnekliklerinin Rolü

Abstract

The purpose of this study is to determine the role of cognitive flexibility levels in predicting teachers' critical reading self-efficacy perceptions. Using the relational survey model, the study was conducted with 867 teachers (F= 522, M= 345) working in different regions of Türkiye. Personal Information Form, Critical Reading Self-Efficacy and Cognitive Flexibility Inventory were used as data collection tools. Data were analyzed using SPSS 26.0 package program. This study showed that teachers' critical reading self-efficacy perceptions were high, and their cognitive flexibility was at a medium level. There was a moderate positive relationship between cognitive flexibility and critical reading self-efficacy perception. The variance explained by the control and alternative sub dimensions of cognitive flexibility on critical reading self-efficacy was 28%. The results of the study revealed that cognitive flexibility was a significant predictor of critical reading self-efficacy. In order to support teachers' personal and professional development, trainings and workshops that draw attention to such issues should be organized, various intervention programs should be developed, and teachers should be actively involved. In addition, practical methods on how to apply this knowledge in the classroom should be provided. In addition to these, school administrations can also provide opportunities to create book clubs, discussion groups or interdisciplinary study groups in the school environment in order to improve teachers' cognitive flexibility and critical reading self-efficacy.Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin eleştirel okuma öz yeterlik algılarının yordanmasında bilişsel esneklik düzeylerinin rolünü belirlemektir. Çalışma, Türkiye'nin farklı bölgelerinde görev yapan 867 öğretmen (K=522, E=345) ile gerçekleştirilmiş olup ilişkisel tarama desenine göre tasarlanmıştır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Eleştirel Okuma Öz Yeterlik Algı Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanteri kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 26.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin eleştirel okuma öz yeterlik algılarının yüksek, bilişsel esnekliklerinin ise orta düzeyde olduğu ve bilişsel esneklikleri ile eleştirel okuma öz yeterlik algıları arasında pozitif yönlü orta düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Bilişsel esnekliğin alt boyutları olan kontrol ve alternatif alt boyutunun eleştirel okuma öz yeterliği ile ilgili açıkladığı varyans %28’dir (ΔR2= .28). Araştırmanın sonucunda bilişsel esnekliğin eleştirel okuma öz yeterliğinin dikkate değer bir yordayıcısı olduğu ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin kişisel ve mesleki gelişimlerini desteklemek amacıyla bu tür konulara dikkat çeken eğitimler ve atölyeler düzenlenmeli, çeşitli müdahale programları oluşturulmalı ve öğretmenlerin aktif katılımı sağlanmalıdır. Ayrıca, sınıf ortamında bu bilgilerin nasıl uygulanacağına dair pratik yöntemler sunulmalıdır. Bu stratejilerin benimsenmesi uzun vadede eğitim sisteminin niteliğini artırarak daha yetkin ve donanımlı öğrencilerin yetiştirilmesine katkı sağlayabilir. Bunların yanı sıra okul yönetimleri de öğretmenlerin bilişsel esnekliklerini ve eleştirel okuma öz yeterliklerini geliştirmek amacıyla okul ortamında kitap kulüpleri, tartışma grupları ya da disiplinler arası çalışma grupları oluşturmaya imkân sağlayabilirler.