İbn Rüşd’ün Cevâmi‘u’l-Mantık’ının Bir Parçası Olarak Cevâmi‘u Kitâbi’l-Hatâbe ve Telif Tarzı Üzerine

Abstract

Ibn Rushd is known as the Great Commentator in the history of log-ic and philosophy. He wrote different commentaries on different works on the sub-branches of logic as well as on the works that deal with the sub-branches of philosophy. Jawami‘ al-Mantiq (Short Commentaries on Logic), one of his youth works, are examples of one of his writing styles, jawami’. Three of these trea-tises, whose original Arabic has been lost and have survived to the present day as Judaeo-Arabic versions and Hebrew and Latin translations, were edited in Arabic and translated into English by Charles E. Butterworth. One of the trea-tises in Ibn Rushd’s Jawami‘ al-Mantiq is Jawami‘ Kitab al-Khatabah (Short Com-mentary on Rhetoric). In this article, we will handle Jawami‘ Kitab al-Khatabah as a part of Jawami‘ al-Mantiq and try to describe its history, name, content, writing style and its place in the history of logic and the teaching of logic. In addition to that, we will try to indicate Alfarabi’s influence on Jawami‘ al-Mantiq written by Ibn Rushd in the example of Jawami‘ Kitab al-Khatabah and to seek an an-swer to the question of what the existence of Jawami‘ Kitab al-Khatabah means for us while we have Ibn Rushd’s Talkhis Kitab al-Khatabah.İbn Rüşd mantık ve felsefe tarihinde büyük şarih olarak bilinmektedir. O, felsefenin alt dallarını konu edinen eserler üzerine olduğu gibi mantığın alt dal-larını konu edinen farklı eserler üzerine de farklı tarzlarda şerhler yazmıştır. Gençlik dönemi ürünlerinden olan Cevâmi‘u’l-Mantık (Mantık Küçük Şerhleri) onun bu yazım tarzlarından biri olan cevâmi‘lerin somut örnekleridir. Orijinal Arapçaları kaybolmuş olup günümüze İbranî-Arapça versiyonları ile İbranice ve Latince çevirileri ulaşmış olan bu risalelerden üçü Charles E. Butterworth tara-fından neşredilmiş ve İngilizceye çevrilmiştir. İbn Rüşd’ün Cevâmi‘u’l-Mantık’ındaki risalelerden biri de Cevâmi‘u Kitâbi’l-Hatâbe’dir (Retorik Küçük Şerhi). Bu makalede biz Cevâmi‘u Kitâbi’l-Hatâbe’yi Cevâmi‘u’l-Mantık’ın bir par-çası olarak ele alacak ve onu tarihi, ismi, içeriği, telif tarzı, mantık tarihindeki ve mantık öğretimindeki yeri açısından betimlemeye çalışacağız. Ayrıca İbn Rüşd’ün yazdığı Cevâmi‘u’l-Mantık üzerindeki Fârâbî etkisini Cevâmi‘u Kitâbi’l-Hatâbe örnekliğinde göstermeye ve Telhîsu Kitâbi’l-Hatâbe elimizdeyken bizim için Cevâmi‘u Kitâbi’l-Hatâbe’nin varlığının ne anlam ifade ettiği sorusuna yanıt aramaya çalışacağız.