“Alman İslamı” ve “İslam’ın Yerlileştirilmesi” Kavramları Odağında Alman Dilinde İslam Din Kültürü/Bilgisi Ders Kitaplarının İçerik Analizi

Abstract

Almanya’da anayasaya uygun, düzenli bir İslam din dersi yolunda önemligelişmeler kaydedilmektedir. Fakat bu gelişim sürecinde, devlet denetimindeverilen ders modelleri ile İslam’ın Batı bağlamında yeni bir şekilde yorumlanması, Alman şekilli, liberal bir İslam anlayışının oluşturulması, bu anlamda “İslam’ın yerlileştirilmesi” ve neticede “Alman İslamı” oluşturulması gibitartışmalar söz konusudur. Bu çalışmada, bahsi geçen iddiaları ders kitaplarıörnekleminde analiz etmek amaçlanmıştır. Bu amaçla Almanya’da çoğunluklaİslam bilgisi/kültürü ders modelinde, 5-8. sınıf düzeyinde okutulmakta olan ikifarklı ders kitap serisi (Saphir ve Ein Blick in den Islam) örneklem olarak seçilmiş ve içerik analizi tekniğiyle incelenmiştir. Söz konusu tartışmaların kitaplarayansıma durumunu tespit etmek amacıyla analiz kategorileri geniş tutulmuş ve“İslam dininin tasviri” ile “hassas dinî kavram ve konuların sunumu” şeklindeiki analiz kategorisi belirlenmiştir. Böylece kitaplarda nasıl bir İslam anlayışının ortaya konduğu tespit edilmiş ve bu çerçevede Alman İslamı ve İslam’ınyerlileştirilmesinden bahsetmenin imkânı tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda,ders kitaplarında İslam’ın nasıl takdim edildiği çeşitli alt kategorilerle ortayakonmuştur. Bu bağlamda Saphir ders kitaplarında İslam’ın barış dini olduğuyönündeki vurguların dikkat çektiği, Ein Blick in den Islam ders kitaplarındaise tek bir vurgunun temayüz etmediği görülmüştür. Fakat elde edilen bulgulardan hareketle ders kitaplarında Alman İslamının inşa edildiği şeklinde net birsonuca ulaşmak zordur. Hassas dinî kavram ve konuların sunumu kategorisineilişkin olarak da her iki yayında da cihat ve kısas gibi İslam dininin bazı meselelerinden kaçınıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra Saphir ders kitaplarındabenimsenen ayet tercüme usulü ile anayasa ve demokrasi değerleriyle önemliölçüde örtüşen bir İslam anlayışının takdim edildiği görülmüştür. Saphir derskitaplarında Kur’an’ın ve İslam’ın yerlileştirilmesine işaret eden bu içeriğekarşılık Ein Blick in den Islam ders kitaplarında bu kapsamda bir içerik tespitedilmemiştir.In Germany, significant progress has been made on the way of setting regular Islamic religious courses. In the course of this development, however, there are debates regarding the claim that in state-controlled course models, Islam will be interpreted in the Western context and consequently “German Islam” will be created. In order to handle this controversial issue, two different series of textbook publications (Sapphire and Ein Blick in den Islam) (5-8th grade) which are mostly used in Islamic knowledge/culture course model in Germany were examined with content analysis technique. At the end of the study, in terms of Islamic descriptions both books -but with a persistent emphasis at Saphir textbooks- emphasize that although Islam is often associated with violence, it is a religion of peace. In the context of the “Localizing Islam” concept it is observed that sensetive concepts of Islam such as “jihad” and “Retaliation” (Qisas) were avoided in both series of publications and at Saphir textbooks those concepts were often presented with modern juristic expressions.