Hekimoğlu Nüshasından Örneklerle Kur’ân Tercümesine Vücûh (Çok Anlamlılık) Açısından Bakış

Abstract

Kutsal metinler, inanma ve tapınmanın fikrî ve fiilî gereklerine dair birer kılavuz niteliği gösterir. Bu metinlerin, inananlar tarafından anlaşılması ihtiyaç, öte yandan dil birliği olmaksızın bir dinde ortaklaşıldığında ise tercümeye başvurmak kaçınılmazdır. Nitekim ticari ve siyasi ilişkilerin yanında din; tercüme tarihinin önemli bir etkenidir. Bu süreçte tercümana yüklenen, anlama ve karşılık bulma sorumluluğu, kutsal metinlerde daha da büyür. Söz konusu sorumluluk, bu tercümeleri dil araştırmaları için çok önemli bir yerde konumlandırır; tercümanın en doğru karşılığı bulma gayretini orijinal metin paralelinde ayrıca izlemek de mümkündür. Kaynak dildeki bir sözcük hedef dilden bir sözcükle karşılanırken, tercümanın nasıl anlattığı; bunun öncesinde de ne anladığı soruları süreci yönetir. Aslında başlangıç, kaynak metnin kendi sınırları içinde de bir ne anlaşılabileceği sorusudur ki Kur’an çalışmalarında “vücûh” terimiyle anılan, dildeki çok anlamlılık olgusu, farklılıkların bir kısmını açıklayıcıdır. Bu çalışmada da bir anlamlandırma meselesinin Harezm Türkçesi satır arası Kur’an tercümesi Hekimoğlu nüshasındaki görünümü irdelenmiş, seçilmiş vücûh örnekleri üzerinden aktarma sürecini yorumlama imkânları değerlendirilmiştir.Sacred texts guide the intellectual and actual requirements of faith and worship. These texts need to be understood by believers. When a religion is shared without unity of language, it is inevitable to resort to translation. In the corpus of translation history, religion is a dominant element alongside commercial and political relations. In sacred texts, the translator’s responsibility to understand and find the appropriate word increases even more. This responsibility places these translations in a very important place for linguistic research. It is also possible to watch the translator’s efforts to find the most accurate equivalent in parallel with the original text. These questions rule the activity of matching a word in the source language with a word in the target language: How does the translator phrase, and before this, what does the translator understand? In fact, this should be asked at the very beginning: What is understood within the boundaries of the source text? Here is the polysemy referred to as “wucuh” in Quran studies that can explain some differences. This study examined the meaning of the Hekimoglu copy of the Khwarezm Turkish interlinear Quran translation. The possibilities of interpreting the transfer process were evaluated through selected examples.