17. Yüzyıl Osmanlısında Bir Tütün Müdafaası: Ahmed Devletî’nin Risâletü’l-İnsâfiyye Fî Bahsi’d-Duhâniyye Adlı Risâlesi

Abstract

Ahmed Devletî Efendi, 18. yüzyılın başında vefat eden bir Osmanlı müderrisi veşairidir. Yaşadığı dönem olan 17. yüzyıl, tütünün Osmanlı coğrafyasına girdiği,kullanımının kısa sürede yaygınlaşmaya başladığı ve ardından tartışma veyasaklamaların gündeme geldiği bir zaman dilimidir. Bu dönemde tütün kullanmanınhükmüyle ilgili Osmanlı toplumunda ortaya çıkan tartışmalar dönemin fıkhîdüşüncesine bir nevi canlılık getirmiştir. Devletî Efendi bu risâlesinde IV. Murat’ınşiddetli cezalandırmalarının gevşediği, lehte ve aleyhte pek çok risâlenin kalemealındığı bir dönemde, tütün ve mamullerinin kullanımının mubah olduğunu ve onlarınşer‘an ve tab‘an necis olmadığını ortaya koymaya çalışır. Bu makalede tütünün dünyave Osmanlı coğrafyasındaki tarihsel seyrine kısaca temas edildikten sonra DevletîEfendi’nin hayatı ve diğer eserleri hakkında bilgi verildi, onun tütün hakkındakirisâlesini incelendi ve muhtevasını değerlendirildi ayrıca risâlenin tahkikli metnineyer verildi.Ahmed Devletî Efendi is an Ottoman scholar and poet who died at the beginning of the 18th century. The 17th century, during which he lived, was a period in which tobacco entered the Ottoman geography, and its use became widespread in a short time. This process was followed by discussions and prohibitions. The discussions that emerged in the Ottoman society about the provision (hukm) of tobacco consumption in this period brought some kind of vitality to fiqh thought. The period that Devletî Efendi lived was a period in which Murat IV’s severe punishments were softened and many treatments were written for and against tobacco. In this article, after briefly touching upon the historical journey of tobacco in the world and the Ottoman geography, we gave information about the life and other works of Devletî Efendi. We also evaluated his treatise about tobacco and analyzed its content and included critical edition text of the treatise