Sûfîlerin Güncel Fıkhî Tartışmalara Bakışı: Ankaravî’nin Tütün İçmenin Hükmünü Değerlendirişi

Abstract

Ismāīl Anqaravī was born in the second half of the 16th century and died in 1041/1631. Anqaravī that is a Ṣūfī man and he is a Mevlevī Sheikh who is famous with making comments to Mathnawī. Anqaravī lived in a period in which the tobacco plant entered Ottoman territory and quickly spread to other regions of the Ottoman Empire. Tobacco consumption had become widespread in a short period of time and so intense discussions had begun about the decision of the subject from the point of view of jurisprudence. In these discussions, some scholars had defended the view that tobacco was ḥarām, while others had defended the view that tobacco was permissible or makrooh. Discussions about the decision of the subject had caused the formation of a wide literature written on the subject. One of these works is Anqaravī’s work on the subject of the decision of tobacco. In this work the author briefly cited 15 evidences and gave answers in order to eliminate the views of people who claim that tobacco was ḥarām. Anqaravī adopts that those claimers had made a mistake about their decision that they had decided that tobacco use was ḥarām. The author who gives information about how to make a decision on a new issue states that those people who had adopted being ḥarām of tobacco are in the wrong. By using the article, a brief information is given about the arrival of tobacco to Ottoman geography and the first examples of literature on the subject. Later, information was given about the life and other works of Ankaravi. Then Anqaravī’s treatise about tobacco is introduced. In the last part, the verified publication of the treatise is submitted. Examples of the manuscripts used in the study are presented in addition.İsmâil Ankaravî, XVI. yüzyılın ikinci yarısında dünyaya gelen 1041/1631 yılında vefat eden bir âlimdir. Tasavvuf ehli olan Ankaravî, Mesnevî’ye yapmış olduğu şerhlerle meşhur bir Mevlevî şeyhidir. Ankaravî’nin yaşadığı dönem tütün bitkisinin Osmanlı topraklarına girdiği ve hızlı bir şekilde yayıldığı bir dönemdir. Osmanlı toplumunda hızlıca yayılan tütün kullanımı, beraberinde fıkhi açıdan yoğun tartışmaların doğuşuna sebep olmuştur. Bu tartışmalarda bazı âlimler tütünün haram olduğu görüşünü savunurken bazıları ise tütünün mubah ya da mekruh olduğu görüşünü savunmuşlardır. Konunun hükmü ile ilgili tartışmalar beraberinde konuyla ilgili yazılan geniş bir literatür oluşması sonucunu doğurmuştur. Bu eserlerden biri de Ankaravî’nin tütünün hükmü konusunu ele aldığı risalesidir. Bu eserde müellif, tütün kullanmanın haram olduğunu söyleyen kişilerin görüşlerini delillendirmek için zikrettiği on beş delili kısaca aktarıp cevaplar vermiştir. Ankaravî, tütün kullanmanın hükmünün haramlık olduğunu iddia edenlerin verdikleri bu hükümde hata ettikleri görüşünü benimser. Eserinde yeni ortaya çıkan bir meselenin hükmünün nasıl tespit edileceğine dair bilgi veren müellif, haramlık görüşünü kabul edenlerin hüküm tespitinde hatalı davrandıkları görüşündedir. Bu makalede tütünün Osmanlı coğrafyasına gelişi ve konu hakkında oluşan literatürün ilk örneklerine kısaca değinilmiştir. Daha sonra Ankaravî’nin hayatı ve eserlerine kısaca bilgi verilmiştir. Ardından Ankaravî’nin tütün konusundaki risalesi tanıtılmıştır. Son kısımda ise risalenin tahkikli neşri hazırlanmıştır. Çalışmada faydalanılan yazmalara ait örnekler ek olarak sunulmuştur.