Görsel Sanatlar Dersinde Öğrencilerin Duygusal Farkındalık Düzeylerinin Eleştirel Düşünme Becerilerine Katkısının İncelenmesi

Abstract

The aim of this study is to examine the contribution of emotional awareness levels to critical thinking skills among students taking visual arts courses. Art education provides a learning environment where individuals can not only develop aesthetic and creative skills but also express their inner world, recognize their emotions, and understand the feelings of others. Emotional awareness refers to the ability of individuals to recognize, express, and regulate their emotions, and it is considered a fundamental component of social-emotional development. The research was conducted using a relational survey model, which is one of the quantitative research designs. The study group consisted of 500 students selected through convenience sampling from various types of high schools in Trabzon province during the 2024-2025 academic year. Data were collected through a Personal Information Form developed by the researcher, the Affective Emotional Self-Awareness Scale-10, and the Critical Thinking Disposition Scale. The implementation process was carried out face-to-face during class hours, on a voluntary basis, and under the supervision of the researcher. SPSS 26.0 statistical software was used to analyze the data. The findings revealed that visual arts education had significant effects on both emotional awareness and critical thinking. The study found significant differences in emotional awareness based on students' economic status. Students from low-income backgrounds scored significantly lower in emotional awareness than their high-income peers. Similarly, economic status was also found to significantly affect critical thinking disposition. These findings demonstrate that socioeconomic resources influence both emotional and cognitive development. In terms of grade level, 10th-grade students scored significantly higher in critical thinking than 9th-grade students, but this progress plateaued in 11th and 12th grades. This suggests that the increasing exam pressure and curriculum intensity in upper grades may limit the development of critical thinking. Another significant finding of the study is a weak positive correlation (r = 0.272) between emotional awareness and critical thinking. This indicates that although these two skills are distinct in nature, the development of one may indirectly support the other. In particular, the ability to recognize and regulate emotions may contribute to more balanced, empathetic, and reflective decision-making. In conclusion, this study demonstrates that art education is a holistic learning domain that supports not only aesthetic development but also emotional and cognitive competencies. Supporting art-based learning processes, especially for socioeconomically disadvantaged students, is of great importance in promoting educational equity.Bu araştırmanın amacı, görsel sanatlar dersi alan öğrencilerin duygusal farkındalık düzeylerinin eleştirel düşünme becerilerine katkısını incelemektir. Sanat eğitimi, bireylerin estetik ve yaratıcılık becerilerinin yanı sıra, içsel dünyalarını ifade etmelerine, duygularını tanımalarına ve başkalarının duygularını anlamalarına imkân sağlayan bir öğrenme alanıdır. Duygusal farkındalık ise bireyin kendi duygularını tanıma, ifade etme ve yönetebilme becerisini içerir ve sosyal-duygusal gelişimin temel unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir. Araştırma, nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Trabzon ilindeki farklı türlerdeki liselerde öğrenim gören ve kolay ulaşılabilir örneklem yoluyla seçilen toplam 500 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, A Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği-10 ve Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Uygulama süreci ders saatleri içinde, katılımcıların gönüllülüğü esas alınarak yüz yüze gerçekleştirilmiş; ölçekler sınıf ortamında araştırmacı gözetiminde uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 istatistiksel yazılım programı kullanılmıştır. Bulgular, görsel sanatlar eğitiminin hem duygusal farkındalık hem de eleştirel düşünme üzerinde anlamlı etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Araştırmada, öğrencilerin ekonomik düzeyleriyle duygusal farkındalıkları arasında anlamlı farklılıklar olduğu saptanmıştır. Düşük gelir grubundaki öğrencilerin duygusal farkındalık puanları, yüksek gelir grubundaki öğrencilere kıyasla daha düşüktür. Benzer şekilde, ekonomik düzeyin eleştirel düşünme eğilimi üzerinde de anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Bu durum, sosyoekonomik kaynakların hem duygusal hem de bilişsel gelişimi etkilediğini göstermektedir. Sınıf düzeyi değişkeni açısından ise 10. sınıf öğrencilerinin 9. sınıflara kıyasla daha yüksek eleştirel düşünme puanlarına sahip oldukları; ancak bu gelişimin 11. ve 12. sınıflarda durağanlaştığı görülmüştür. Bu bulgu, üst sınıf düzeylerinde artan sınav odaklılık ve öğretim baskısının eleştirel düşünmeyi sınırlayabileceğini göstermektedir. Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de duygusal farkındalık ile eleştirel düşünme arasında zayıf düzeyde pozitif bir ilişki (r = 0,272) olduğunun belirlenmesidir. Bu ilişki, bu iki becerinin birbirinden bağımsız yapılar taşımasına rağmen, birinin gelişiminin diğerini dolaylı olarak destekleyebileceğini göstermektedir. Özellikle bireyin duygularını tanıması ve düzenlemesi, düşünsel süreçlerinde daha dengeli ve empatik kararlar vermesine katkı sağlayabilmektedir. Sonuç olarak, bu araştırma sanat eğitiminin bireylerin yalnızca estetik yönlerini değil, aynı zamanda duygusal ve bilişsel yeterliliklerini de geliştiren bütüncül bir öğrenme alanı olduğunu ortaya koymaktadır. Sanat temelli öğrenme süreçlerinin özellikle sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrenciler için desteklenmesi, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.