Sınıf Öğretmenlerinin Çevre ve Alan Kavramlarını Öğretim Sürecinde Yaptıkları Öğretimsel Açıklamalar

Abstract

İlkokul düzeyinde matematik öğretiminde kavramlar, öğrenme başarısını doğrudan etkileyen temel yapı taşları arasında yer almaktadır. Öğrencilerin matematik dersinde başarılı olabilmesi, büyük ölçüde ders kapsamında ele alınan kavramları doğru ve anlamlı bir biçimde öğrenmelerine bağlıdır. Bu bağlamda, öğretmenlerin ders esnasında yaptıkları öğretimsel açıklamalar son derece kritik bir öneme sahiptir. Özellikle çevre ve alan kavramları, ilkokul öğrencilerinin sıklıkla birbirine karıştırdığı matematiksel kavramlardır. Bu nedenle, sınıf öğretmenlerinin bu kavramları nasıl öğrettiklerinin ve öğretim sürecinde hangi yöntemleri tercih ettiklerinin belirlenmesi, öğrencilerde oluşabilecek olası kavram yanılgılarının önlenmesi açısından önemli görülmektedir. Bu araştırmanın amacı; sınıf öğretmenlerinin çevre ve alan kavramlarının öğretimini sınıflarında ilk kez işlerken nasıl bir öğretim yolu izlediklerini, bu süreçte yaptıkları açıklamaları ve öğrencilerde ortaya çıkabilecek kavram yanılgılarına nasıl müdahale ettiklerini incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yaklaşımıyla yürütülen bu çalışmanın katılımcı grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Trabzon'un Ortahisar ilçesinde görev yapan 20 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmelerde öğretmenlerden, çevre ve alan kavramlarının öğretimini ilk kez gerçekleştirdiklerinde izleyecekleri öğretim sürecini ve kavram yanılgısı içeren öğrenci senaryolarına yönelik düşüncelerini ve izleyecekleri yolu açıklamaları istenmiştir. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin büyük bir kısmının çevre ve alan kavramlarını öğretirken günlük yaşamla ilişkilendirme ve somut materyallerden yararlanma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Bununla birlikte, çevre ölçme öğretiminde daha çok keşfettirici yöntemlere yer verilirken, alan konularında öğretmenlerin çoğunlukla formülleri doğrudan öğrenciye sunma yolunu tercih ettikleri tespit edilmiştir. Bu durumun önüne geçilmesi amacıyla, öğretmenlerin kullanabileceği rehber öğretim materyallerinin geliştirilmesi önerilmektedir.In primary school mathematics teaching, conceptual understanding plays a fundamental role in student learning. Students are more likely to succeed when they grasp key mathematical ideas correctly. In this regard, the way teachers explain concepts during instruction becomes especially important. Among these concepts, perimeter and area are commonly confused by young learners. Therefore, understanding the strategies and explanations teachers use while introducing these topics is essential to minimizing potential misconceptions. This study investigates classroom teachers' instructional approaches and explanatory methods when they introduce perimeter and area concepts, as well as related calculations, for the first time in their teaching. Additionally, it examines how they would respond to possible misconceptions presented through hypothetical student scenarios. The study was designed as a case study within a qualitative research framework. The participants included 20 classroom teachers working in Ortahisar, Trabzon, during the 2023–2024 academic year. Data were collected through semi-structured interviews. During the interviews, teachers were asked to describe their instructional approach when first teaching the perimeter and area concepts, and how they would address misunderstandings students might have. Data were analyzed using content analysis techniques. The findings indicate that many teachers tend to relate the concepts to students' everyday experiences and use hands-on materials in their instruction. However, it was also noted that while some teachers guided students to explore formulas for perimeter, a larger number directly presented the area formula without student involvement. To promote more effective practices, the development of supportive instructional materials for teachers is recommended.