Osmanlı Aile Hukukunda Müftülerin Ceza Lazım Gördüğü Yaygın Bir İhlal: Nikâh Engeli Varken Evlenmek

Abstract

İslam aile hukuku hususi menfaatlerin yanında bir takım umumi menfaatler de içerir. Umumi menfaatlerin ihlali belli durumlarda cezai yaptırım gerektirir. Bu sebeple bazı aile hukuku ihlalleri cezai yaptırıma tabidir. Nikâh engeli varken evlenmek cezai yaptırıma tabi aile hukuku ihlallerinin en önemlileri arasında yer alır. Bu çalışma Osmanlı müftülerinin evlenme engeli ihlallerine cezai yaptırımı gerekli gördüğü fetvalarını incelemektedir. Amaç Hanefî aile hukukunun cezai hükümlerine dikkat çekmek ve bu hükümlerin müftülerce Osmanlı hukuk pratiğine nasıl aktarıldığını göstermektir. Çalışma müftülere bizzat sorulmuş olan ve çoğunlukla gerçek olaylara dayanan fetvalardan hareketle Osmanlı toplumunda meydana gelen aile hukuku ihlallerine ve muhtemel cezai sonuçlarına işaret etmesi yönünden önemlidir. Fetvalara yansıdığı kadarıyla Osmanlı toplumunda en fazla ihlal edilen devamlı evlenme engeli süt akrabalığıdır. Zira süt akrabalığı nispeten ihtilaflı, karmaşık ve zor ispatlanabilen bir engeldir. Geçici evlenme engelleriyle ilgili ihlaller devamlı olanlara nispetle daha yaygındır: Nikâhı devam eden veya iddet bekleyen kadınlarla yapılan evliliklerin sayısı fazladır. Karısını üç talakla boşadıktan sonra hüllesiz yeniden nikâhlayanlar az değildir. Gayrimüslim erkeklerin Müslüman kadınlarla evlendiği nikâh örneklerine de rastlanmaktadır. Bütün bu ihlaller aile hukukuyla ceza hukukunun ortak alanında meydana gelmektedir. Çalışmada mezkur ihlallerle ilgili Osmanlı müftülerine sorulan fetvalar analiz edilmekte ve hâkim hukuk doktrini bağlamında yorumlanmaktadırIslamic family law includes some general interests as well as private ones. Volation of general interests requires penal sanctions in certain cases. Therefore, some violations of family law are subject to penal sanctions. Getting married while there is an impediment to marriage is among the most important violations of family law subject to penal sanctions. This article examines the fatwas that the Ottoman muftis deem penal sanctions necessary for the violations of the marriage impediments. It aims to draw attention to the criminal provisions of the Hanafī family law and to describe how these provisions are transferred to Ottoman legal practice by the muftis. The article is important in terms of pointing out the violations of family law and possible criminal consequences in Ottoman society, with reference to the fatwas asked to muftis personally based mostly on real events. As far as it is reflected in the fatwas, the most violated permanent impediment to marriage in Ottoman society is milk kinship. Because milk kinship is a relatively controversial, complex and difficult to prove impediment. Violations related to temporary impediments are more common than permanent ones. The number of marriages with woman in an existing marriage or in iddat are high. Those who divorce their wife three times and then marry again without tahl īl are not few. There are also some instances of marriages where non-muslim men marry muslim women. All these violations occur in the common area of family law and criminal law. In this article, the fatwas asked to the Ottoman muftis about the violations mentioned are analyzed and interpreted in the context of the dominant legal doctrine.