Türkiye'de Sahte Bilimin Popülerleştirilmesi ve Medya: Astroloji Dergileri Üzerine Eleştirel Ekonomi Politik Bir Çözümleme

Abstract

Throughout history, astrology has stood out as the oldest form of pseudoscience. Astrological practices, which originated in Mesopotamia, gradually spread to Egypt, Greece, and the Islamic world; efforts were made to frame astrology within a scientific context, particularly through Ptolemy's Tetrabiblos. Although astrology faced increasing criticism and declined in the face of scientific advancements during the Middle Ages and the Renaissance, it regained popularity in the 18th and 19th centuries through capitalist production relations and mass media. During the Victorian era, industrialization and colonialism helped astrology publications reach large audiences, while from the 1930s onwards, astrology columns began to appear regularly in newspapers. In this study, the relationship between astrology and the media in Turkey is evaluated from a critical political economy perspective. The research focuses on two magazines: Burcuna Bak Geleceğini Oku Astroloji, published by Doğan Burda Publishing Group, and Hakkında Her Şey Astroloji, published by Turkuvaz Media Group. Issues published between 2023 and 2025 were analyzed. The study examines both the discursive mechanisms of pseudoscience and the political-economic dynamics of the capitalist media system. Using thematic content analysis, five key mechanisms used by pseudoscience to increase persuasiveness were identified: alignment with everyday probabilities, creation of false causality, unfalsifiability, distortion of scientific data, and the illusion of eliminating uncertainty. In addition, five critical political economy mechanisms were analyzed: concealing the rigidity of production relations, dehistoricization, absolving structures and institutions of responsibility, the promise of personal salvation, and the marketing of lifestyles. As a result, astrology magazines not only popularize pseudoscience but also function as profit-oriented cultural commodities and ideological apparatuses within the capitalist media system. Astrology manipulates individuals' anxieties about the future while simultaneously rendering the crises and inequalities produced by the capitalist system invisible. Ultimately, astrology is reproduced as a cultural commodity within the broader framework of consumer culture.Astroloji, tarih boyunca en eski sahte bilim türü olarak öne çıkmıştır. Mezopotamya kökenli astrolojik uygulamalar, zamanla Mısır, Yunan ve İslam dünyasına yayılmış; Batlamyus'un Tetrabiblos'u ile bilimsel bir çerçeveye oturtulmaya çalışılmıştır. Orta Çağ ve Rönesans dönemlerinde eleştirilen ve bilim karşısında gerileyen astroloji, özellikle on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyılda kapitalist üretim ilişkileri ve kitlesel medya yoluyla yeniden popülerleşmiştir. Viktorya Dönemi'nde sanayileşme ve sömürgecilik, astrolojik yayınların geniş kitlelere ulaşmasını sağlarken, 1930'lardan itibaren gazetelerde düzenli astroloji köşeleri yer almaya başlamıştır. Bu çalışmada, Türkiye'de astroloji ve medya ilişkisi eleştirel ekonomi politik yaklaşım ile değerlendirilmiştir. Doğan Burda Yayın Grubu'na ait Burcuna Bak Geleceğini Oku Astroloji ve Turkuvaz Medya Grubu'na ait Hakkında Her Şey Astroloji dergileri, 2023-2025 yılları arasında yayımlanan sayılar üzerinden incelenmiştir. Çalışmada, sahte bilimin söylemsel stratejileri ve kapitalist medya yapısının ekonomi politik dinamikleri birlikte ele alınmıştır. Tematik metin çözümlemesi yöntemiyle, sahte bilimin ikna edici stratejileri günlük yaşamda olasılıklara uygunluk, sahte nedensellik kurma, yanlışlanabilir olmama, bilimsel verileri çarpıtma ve belirsizliği yok etme yanılsaması analiz edilmiştir. Ayrıca, üretim ilişkilerinin donukluğunun gizlenmesi, tarihsizleştirme, yapı ve kurumları sorumluluktan arındırma, kişisel kurtuluş vaadi ve yaşam tarzlarının pazarlanması gibi ekonomi politik stratejiler de çözümlenmiştir. Sonuç olarak, astroloji dergileri, sahte bilimi popülerleştirirken, kapitalist medya düzeninde kâr odaklı bir kültürel meta ve ideolojik aygıt işlevi görmektedir. Astroloji, bireylerin gelecek kaygılarını manipüle ederken, kapitalist sistemin krizlerini ve eşitsizliklerini görünmez kılacak şekilde pazarlanmakta ve kültürel bir tüketim ürünü olarak yeniden üretilmektedir.