Huzur Derslerine Katılan Trabzonlu Âlimler

Abstract

Huzur dersleri, 1172/1759 senesinden 1342/1924 senesine kadar her Ramazan ayında sekiz oturum halinde yapılan tefsir dersleridir. Bu dersler sarayda halifenin huzurunda, kendilerini tamamen ilme hasreden mukarrir ve muhatap diye anılan devrin seçkin âlimlerinin katılımıyla yapılırdı. Dersi takrir edecek âlimler, önceden belirlenen ayetlere, aklî ve naklî kaynaklardan istifade ederek uzun süre hazırlanırlardı. Derslerde müzakere metodu esastı. Mukarrir dersi takrir ettikten sonra muhataplar soru sorup hür bir şekilde dersi münakaşa ederlerdi. Bu usul üzere Fâtiha sûresinden Nahl sûresinin26. ayetine kadar Kur’ân-ı Kerîm sırasıyla tefsir edilmiştir. Derslere katılanlar İstanbul ruûsunu elde eden ulema arasından şeyhülislâm tarafından seçilip padişah tarafından tayin edilirdi. Eldeki kayıtlardan anlaşıldığına göre bu derslere Anadolu ve Osmanlı coğrafyasının değişik bölgelerine mensup âlimler katılıyordu. Bu âlimlerin bir kısmı da Trabzonlu idi. Bu çalışma ile Trabzonlu bu âlimlerin kimler olduğu, hangi yıllarda hangi oturumlara katıldıkları tespit edilecek, ardından kısa biyografileri, ilmî rütbeleri ve derslere katılım çizelgeleri verilecektir. Bu sayede yöre ulemasının Osmanlı dönemi ilmî hayatına olan katkısı ile ulema ve devlet ricali nezdindeki yeri kısmenortaya konulmaya çalışılacaktır. Ayrıca huzur derslerine katılan Trabzon ulemasının derslere dair tuttukları tefsir notlarının bulunup bulunmadığı araştırılacaktır.Huzur Lessons are tafsir lessons performed in eight sessions every Ramadan between the years 1172/1759 and 1342/1924. These lessons were held before the Caliphate in the palace with the participation of the distinguished scholars of the period who had devoted themselves to science and, who were called muqarrir (primary lecturer) and mukhatab (secondary lecturer). The scholars, who would teach the lesson, spent long time preparing for the previously identified verses by using intellectual and transferred sources. The lessons were carried out based on the negotiation method. After the muqarrir lectured the course, the mukhatab would ask questions and negotiate the lesson independently. Quran-ıKerim was interpreted following this procedure starting from Surah al-Fatiha until the 26th chapter of the Surah an-Nahl respectively. According to the records, these lessons were participated by the scholars from different regions of Anatolian and Ottoman geography. Some of these scholars were from Trabzon. This study will determine the identities of these scholars from Trabzon and, the years and the sessionstheyparticipatedin;then,informationwillbeprovidedontheirshort biographies, academic ranks and attendance charts.