Bireylerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi

Abstract

Sürdürülebilir tüketim, çevreye duyarlı ürün tercihlerinden, hane ve yerel yönetimlerin su kullanım alışkanlıklarına kadar geniş bir yelpazede çeşitli davranış biçimlerini içermektedir. Sürdürülebilir tüketim anlayışına yönelik olumlu tutumların artması, doğaya en az zarar veren tüketim biçimlerinin benimsenmesini desteklemektedir. Bu nedenle sürdürülebilir tüketim anlayışı ve bu anlayışa dayalı eylemler, küresel düzeydeki politikalarla desteklenmesi gereken bir yaklaşım olmalıdır. Türk kültüründe sürdürülebilir tüketimin satın alma davranışları ve bu davranışların sürdürülebilir tüketim anlayışına etkisini ele alan araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmada bireylerin sürdürülebilir tüketim davranışları ile bu davranışları etkileyen faktörlerin analiz edilmesi ve elde edilen bulgular doğrultusunda kamu politikalarına yönelik öneriler sunulması amaçlanmıştır. Kesitsel ve tanımlayıcı desende planlanan araştırmanın verileri, 30.04.2025-21.05.2025 tarihleri arasında çevrimiçi anket yöntemi ile toplanmıştır. Araştırma, dahil edilme kriterlerini karşılayan 316 katılımcı ile tamamlanmıştır. Katılımcıların %89,6’sının üniversite mezunu olduğu, %87,7’sinin çalışmadığı, %96,2’sinin bekar olduğu, %73,4’ünün aylık gelir miktarının 0-20.000 TL olduğu ve %52,8’inin yerleşim yerinin şehir merkezi olduğu belirlenmiştir. Çalışmada çevre duyarlılığı, ihtiyaç dışı satın alma, tasarruf ve yeniden kullanılabilirlik puan ortalamaları ile cinsiyet değişkeni arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Çevre duyarlılığı, tasarruf ve yeniden kullanılabilirlik alt boyutlarında enerji ve su tasarrufu yapan katılımcıların puan ortalamaları yapmayanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunurken ihtiyaç dışı satın alma alt boyutunda enerji tasarrufu yapan katılımcıların puan ortalamaları yapmayanlara göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Çevre konularıyla ilgili eğitim alan katılımcıların almayanlara göre çevre duyarlılığı ve yeniden kullanılabilirlik alt boyutlarında puan ortalamaları anlamlı düzeyde yüksektir. Sonuç olarak bireylerin çevre konularında eğitim almalarının, çevresel duyarlılıkları ile yeniden kullanılabilirlik davranışlarını olumlu yönde etkilediği göz önünde bulundurulduğunda; sürdürülebilir tüketim ve çevre dostu davranışları geliştirmek amacıyla eğitim programlarının oluşturulmasının ve farkındalık eğitimlerinin düzenlenmesinin önemli olduğu söylenebilir. Geri dönüşüm, çevresel duyarlılık ve tasarruf gibi davranışları teşvik edici ve toplumsal farkındalığı artırıcı kamu politikalarının geliştirilmesinin, farkındalık programlarının oluşturulmasının ve ödül mekanizmalarının geliştirilmesinin sürdürülebilirlik davranışına önemli derecede katkı sunacağı söylenebilir.Sustainable consumption encompasses a wide range of behaviors, from environmentally friendly product preferences to household and local government water usage habits. Increasing positive attitudes toward sustainable consumption supports the adoption of consumption patterns that are least harmful to nature. Therefore, sustainable consumption and actions based on this understanding should be an approach that should be supported by global policies. It is observed that research examining sustainable consumption purchasing behaviors in Turkish culture and the impact of these behaviors on sustainable consumption is limited. This study aims to analyze individuals' sustainable consumption behaviors and the factors influencing these behaviors, and to offer recommendations for public policies based on the findings. Data for this cross-sectional and descriptive study was collected via an online survey between April 30, 2025, and May 21, 2025. The study was completed with 316 participants who met the inclusion criteria. It was determined that 89.6% of the participants were university graduates, 87.7% were unemployed, 96.2% were single, 73.4% had a monthly income of 0-20,000 TL, and 52.8% lived in a city center. No statistically significant difference was found between the mean scores of environmental awareness, non-essential purchases, savings, and reusability and the gender variable. In the environmental awareness, savings, and reusability sub-dimensions, participants who saved energy and water had significantly higher scores than those who did not, while in the non-essential purchases sub-dimension, participants who saved energy had significantly lower scores than those who did not. Participants who received training on environmental issues had significantly higher mean scores on the sensitivity and reusability sub-dimensions than those who did not. In conclusion, considering that individuals receiving training on environmental issues positively affects their environmental awareness and reusability behaviors, it can be said that it is important to create training programs and organize awareness training programs to develop sustainable consumption and environmentally friendly behaviors. It can be argued that developing public policies that encourage behaviors such as recycling, environmental awareness, and savings, and that raise social awareness, creating awareness programs, and developing reward mechanisms will significantly contribute to sustainability behavior.