Uluslararası Hukukta Çok Uluslu Şirketlerin Çevresel Zararlardan Kaynaklanan Sorumluluk Rejimi

Abstract

Bu çalışmada uluslararası hukukun en tartışmalı konularından biri olan uluslararası sorumluluk, uluslararası çevre hukuku prizmasından ele alınmıştır. Klasik zeminde uluslararası hukuk kişileri etrafında yoğunlaşan sorumluluk kurumu, uluslararası ilişkilerin her geçen gün daha karmaşık bir hal almasıyla, üzerinde tekrar düşünülmesi gereken bir mesele haline gelmiştir. Çok Uluslu Şirketler ise bu karmaşık ilişkiler ağının tam merkezinde yer almaktadır. Zira dünya nüfusunun artmasıyla insan ihtiyaçlarını karşılama arayışı veya devletlerin ekonomik güç olma yarışı, uluslararası ticari rekabeti beraberinde getirmektedir. Bu rekabetin bir parçası olan faaliyetlerin/fiillerin tetiklediği sınıraşan çevresel zararlarda Çok Uluslu Şirketlerin sorumluluğu, çalışmamızın temel sorunsalını oluşturmuştur. Bu kapsamda uluslararası hukukun klasik sorumluluk kurallarının yeni sorunlara uygulanabilirliği incelenmiş; haksız fiil sorumluluğu ile objektif sorumlululuk kuralları arasında köprü kurularak çözüm yolları araştırılmıştır. Ayrıca uluslararası çevre hukukunda genel kabul görmüş bir kavram olarak due diligence ele alınmış, çevresel sorumluluğun tespitinde bilimsel standartların anahtar rolü vurgulanmıştır. Diğer taraftan Çok Uluslu Şirketler, uluslararası hukuk kişisi olarak kabul edilmediğinden sınıraşan çevresel zararlarda sorumluluğun tesisi için etkili çözüm yolları önerilmiştir. Örneğin kurumsal sosyal sorumluluk ve insan hakları çatısı altında çözüm üretilmeye çalışılsa da bağlıyıcılık temelinde daha etkin bir çözüme odaklı paradigmaya ihtiyaç vardır. Nitekim iklim değişikliği tehdidine karşı mümkün olan en kısa sürede uluslararası konsensüse dayalı hukuki bir kalkan oluşturmak Dünyamız için elzem görünmektedir.This dissertation examines international responsibility, one of the most controversial issues in international law, through the prism of international environmental law. The institution of responsibility, traditionally centered around personalites within international law, has become a matter requiring reconsideration as international relations become increasingly complex. Multinational Corporations, however, are at the very center of this complex network of relationships. Because the increasing global population, the quest to meet human needs, or the race of states to become economic power, brings about international commercial competition. The responsibility of Multinational Corporations' for transboundary environmental damage triggered by the activities/actions that are part of this competition constitutes the central question of our dissertation. In this context, the applicability of classical responsibility rules of international law to new problems is examined; a bridge between tort responsibility and objective responsibility rules is explored, exploring solutions. Furthermore, due diligence a generally accepted concept in international environmental law, was discussed, emphasizing the key role of scientific standards in determining environmental responsibility. Moreover, because Multinational Corporations are not recognized as persons under international law, effective solutions were proposed to establish responsibility for transboundary environmental damage. For example, while efforts are being made to find solutions within the framework of corporate social responsibility and human rights, a more effective solution-oriented paradigm based on commitment is needed. Indeed, establishing a legal shield based on international consensus against the threat of climate change as quickly as possible appears essential for our world