İmam Hatip Okul Yöneticiliğinin Din Eğitimi Açısından İncelenmesi (Okul Müdürü Görüşlerinin Analizi)

Abstract

İmam hatip okulları (İHO), kuruluşlarından bu yana örgün din eğitimi alanında önemli pek çok misyon üstlenmiştir. Bu okullarda görev yapan müdürler, sadece idari sorumluluklarla sınırlı kalmamakta; öğrencilerin dini, ahlaki ve manevi gelişimlerini destekleyen bir liderlik fonksiyonu da üstlenmektedir. Son yıllarda din eğitimi politikalarında ve eğitim yönetimi yaklaşımlarında yaşanan dönüşümler, okul müdürlerinin rollerini daha da çeşitlendirmiştir. Buna rağmen din eğitimi literatüründe İHO müdürlerinin din eğitimi sürecindeki işlevlerini, uygulamalarını, hedeflerini, beklentilerini ve karşılaştıkları zorlukları ele alan sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı İHO müdürlerinin din eğitimi süreçlerindeki liderlik rollerini ve bu sürece etkilerini derinlemesine incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Trabzon ili Ortahisar, Akçaabat ve Yomra ilçelerinde görev yapan İHO müdürleri oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiştir. Görüşmeler 2023-2024 yılı güz döneminde yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre İHO müdürleri din eğitimini manevi bir liderlik görevi olarak görmektedirler. Müdürler, öğrencilerin dinî bilgi, beceri ve bilinç düzeyini artırmaya yönelik imamlık, müezzinlik, hutbe uygulamaları, uygulamalı ibadet eğitimleri gibi faaliyetler gerçekleştirmektedirler. Aynı zamanda, öğrencilerin sosyal gelişimini desteklemek amacıyla mezunlar buluşması, yardım kampanyaları organize etmektedirler. Okul kültürünü oluşturma sürecinde ise sabah namazı buluşmaları, okul gezileri, önemli dini günlerde buluşmalar aracılığı ile okuldaki ortak kültürü pekiştirmektedirler. Araştırma bulguları, müdürlerin bu faaliyetleri yürütürken, öğrencilerin ahlaki gelişimini öncelediklerini ortaya koymaktadır. Veliler, öğretmenler ve öğrenciler müdürlerden, iletişime açık ve dini değerlere duyarlı bir yaklaşım beklemektedir. Ancak müdürler, bürokratik engeller ve kaynak yetersizliği gibi sorunlarla karşılaşmakta ve paydaşlardan daha fazla destek talep etmektedir. Bu doğrultuda, din eğitiminin daha etkili ve nitelikli bir şekilde yürütülebilmesi için İHO müdürlerinin, pedagojik ve manevi liderlik rollerini destekleyecek hizmet içi eğitimler ve kurumsal düzenlemelerle güçlendirilmesi gerekmektedir.Imam Hatip schools (IHO) have undertaken an important mission in the field of formal religious education since their establishment. Principals working in these schools are not only limited to administrative responsibilities; they also undertake a leadership function that supports the religious, moral and spiritual development of students. In recent years, transformations in religious education policies and educational management approaches have further diversified the roles of school principals. Despite this, there is a limited number of studies in the religious education literature that address the functions, practices, goals, expectations, and challenges faced by the principals in the religious education process. The aim of this study is to examine in depth the leadership roles of İHO principals in religious education processes and their effects on this process. Case study design, one of the qualitative research methods, was used in the study. The study group of the research consists of IHO principals working in Ortahisar, Akçaabat and Yomra districts of Trabzon province in the 2023-2024 academic year. The data were obtained through a semi-structured interview form. The interviews were conducted face-to-face in the fall semester of 2023-2024. The data obtained were analyzed by content analysis method. In the study, it was revealed that İHO principals see religious education as not only an administrative but also a spiritual leadership task. Principals shape the school culture through professional and social activities and prioritize the moral development of students. Parents, teachers and students expect principals to be open to communication and sensitive to religious values. However, principals face problems such as bureaucratic obstacles and lack of resources and demand more support from stakeholders. These findings show that IHO principals are not only managerial but also spiritual leaders in the religious education process, shaping the values climate of the school and determining the interaction between stakeholders. Accordingly, in order to carry out the religious education process more effectively and qualitatively, IHO principals should be empowered through in-service trainings and institutional arrangements to support their pedagogical and spiritual leadership roles.