An Analysis of Diyanet TV Cartoons in Terms of Their Contribution to Religious Education

Abstract

Kitle iletişim araçları, özellikle de televizyon, dini açıdan bilgilendirme,dini kimlik oluşturma ve dini davranış veya tutum kazandırmada etkin bir roloynayabilmekte, bu anlamda da günümüzün bir yaygın din eğitimi aracı olarakdeğerlendirilmektedir. Bu bağlamda Diyanet İşleri Başkanlığı da dini bilgiaktarımında günümüz bilgi ve iletişim teknolojisinin imkânlarını kullanaraktoplumun tüm kesimleri için yayınlar hazırlamayı kendisine ilke ve hedefolarak belirlemiştir. Bu çalışmada Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yürüttüğüradyo ve televizyon hizmetlerinden biri olan Diyanet TV’de çocuk hedef kitleyeyönelik hizmetlerinden çizgi filmlerin din eğitimi açısından incelenmesiamaçlanmaktadır. Bu çalışma, çizgi filmleri yalnızca din eğitimi açısındanincelemesi bakımından literatürde yer alan üç makaleden ayrışmakta olupkonuyu Diyanet İşleri Başkanlığı’nın çocuk hedef kitleye yönelik sunduğu biryaygın din eğitimi hizmeti olarak ele alan ilk çalışmadır. Çalışmanın örneklemi,Dedemin Öyküleri ve Yusuf’un Dünyası çizgi filmlerinin amaçlı örneklemeteknikleri ile belirlenmiş olan 10’ar bölümüdür. Çalışmanın odağını din eğitimianalizine yoğunlaştırmak düşüncesiyle analiz kategorilerini belirlemedeDiyanet İşleri Başkanlığı’nın 2018 yılı 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kursları ÖğretimProgramı öğrenme alanlarında yer alan din konuları temel alınarak bukapsamda beş analiz kategorisi belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemininbenimsendiği çalışmada doküman incelemesi yolu tercih edilmiş ve verileriçerik analizi ile çözümlenmiştir.Çalışmanın sonunda her iki çizgi filmde de en sık yer verilen dini içeriğin“Allah” kategorisi ve diğer dini unsurlar kategorisi kapsamında; en azyer verilenlerin ise kitap (Kur’an) ve dini mekân kategorilerinde olduğugörülmüştür. Peygamber kategorisinde de Yusuf’un Dünyası çizgi filminde birhadis dışında içeriğin olmadığı, Dedemin Öyküleri’nde ise çizgi filmin kurgusugereği geniş bir içeriğe yer verildiği tespit edilmiştir.Her iki çizgi filmde de “Allah” lafzının çoğunlukla günlük dildekiselamlaşma, iyi dilek, temenni, dualar, hamd ve şükür ifadeleri bağlamındageçtiği görülmüştür. Çocuğun anlam dünyası oluşurken din dilinin gündelikyaşamda bu şekilde aktif kılınmasının, dini gelişimine bilişsel, duyuşsal vesosyal açılardan katkı sunacağı sonucuna varılmıştır. “Allah” lafzının günlükdildeki kullanımı dışında yer verildiği diğer bağlamların da çocukların Allahtasavvurunun gelişimine katkı sunacak, olumlu bir Allah imajı ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Diğer dini unsurlar kategorisi kapsamında her iki çizgi filmdede ortak geçen bazı kavramların besmele ve dua olduğu görülmüştür. Çizgifilmlerde yer verilen duaların Türkçe ve kısa olup çocuğun anlayabileceği, hattatatbik edebileceği bir içerik ve sadelikte olduğu tespit edilmiştir. Bu konudakiiçeriğin, çocukların gelişim dönemleri açısından duaya yönelik doğal ilgilerinehitap ettiği, bunun da dini gelişimlerine katkı sunacağı sonucuna varılmıştır.Yine diğer dini unsurlar kapsamında Dedemin Dünyası’nda israf, hayır/sadaka/helal rızık kavramlarına; Yusuf’un Dünyası’nda ise namaz ibadeti kapsamındakiçeşitli kavramlara yer verildiği tespit edilmiştir. Abdest ve namaza ilişkiniçeriğin, konuyu henüz tam olarak bilmeyen veya kavrayamayan çocuklaraaçıklayıcı bir şekilde yine çocuk kahramanlar üzerinden yaş ve tecrübedüzeylerine uygun içerik ve sadelikte sunulduğu, konunun ilmihal aktarımışeklinde işlenmediği görülmüştür. İbadetlere ilişkin bu bilgi temelinin yanında,çocukların, dini değerlere yönelik saygı geliştirmelerine dönük açıklamalarada yer verildiği tespit edilmiştir. Diğer dini unsurlar kapsamında Yusuf’unDünyası’nda günah kavramına yer verildiği, buna karşılık kavramın zıddı veolumlusu olan sevap kavramına hiç yer verilmediği görülmüştür. Peygamberanaliz kategorisi kapsamında ise Hz. Muhammed başta olmak üzere çeşitlipeygamberlerden kıssalara yer verildiği görülmüştür. Çalışmanın nihayetindeher iki çizgi filmde de çocukların dini gelişimine katkı sunacak bir içeriğinortaya konulduğu sonucuna ulaşılmış, bununla birlikte sonuç bölümünde çizgifilmlerin geliştirilmesine dönük birtakım önerilerde bulunulmuştur.Mass media, especially television, can play an active role in informing people about religion, and in this sense, the media is considered as a nonformal religious education tool. In this context, the Presidency of Religious Affairs has set itself a principle to offer various television and radio services for everyone in the society by using the potentialities of today’s information and communication technology. This study’s aim is to scrutinize cartoons for children aired on Diyanet TV in terms of religious education. The main problem situation of the study is determined as follows: “Do the cartoons aired on Diyanet TV provide content that supports religious education of the children?” In the study in which qualitative research method is adopted, document analysis is preferred, and the data are analyzed with content analysis. As the sample of the research, 10 episodes of Dedemin Öyküleri and Yusuf’un Dünyası are selected with purposeful sampling technique. In determining the analysis categories of the study, the 4-6 Age Group Koran Courses Curriculum of the year of 2018 is taken as basis. As a result of this study, it is determined that the most frequently used religious contents in both cartoons fall under the categories of “Allah” and other religious elements. It is seen that some of the contents within the scope of the category of “Allah” are expressions used in daily language with the word Allah. This sort of contextualization is important with respect to the children’s being familiar with religious language and in this way socializing religiously. Apart from this, it is observed that the word “Allah” is being uttered in various contexts such as praying, giving thanks, His wills and love. Overall, it can be argued that in both cartoons there is no abstract and incomprehensible content concerning Allah. As for other religious elements, it is observed that some expressions (e.g. basmala, prayer and amen) are commonly used in each one of the cartoons. These expressions are important in terms of children’s use of religious language in daily life and their participation in religious community. Furthermore, in Yusuf’un Dünyası, ablution and prayer as worshipping are included in regards to having ablution and performing the morning prayer without going into much details. Here it must be noted that the ablution and prayer is presented with a simple content appropriate to the developmental level of children. In the analysis category of prophet, whereas there is an intense content in Dedemin Öyküleri, the content on this topic is quite limited in Yusuf’un Dünyası. In Dedemin Öyküleri, it is mentioned a hadith (i.e., saying) of Prophet Muhammad related to the subject of the episode, his communication with the Companions or an example of an event that happened to them. Other prophets; Jacob and Josef, Noah and Jonah are also mentioned. This makes the cartoon appropriate not only to the children getting to know different prophets but also to the representation of the themes discussed in the life of the prophets. Regarding the analysis categories of the Book (i.e., Qur’an) and religious places, it is observed that there is no or limited content in both cartoons. At the end of the study, it is concluded overall that in both cartoons a content that would contribute to the religious development of children is presented. However, in the conclusion some suggestions are also made for the development of the cartoons in terms of their contribution to religious education.