Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhafaza Altına Alma: Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi Kararları Işığında Muhafaza Altına Almada Rıza Koşuluna İlişkin Bazı Tespit ve Öneriler

Abstract

Çalışmamızda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 123’üncü maddesinde düzenlenen muhafaza altına alma kurumu ve bu kurumun uygulanma şartlarından biri olan rıza meselesi ele alınacaktır. CMK’nın 123’üncü maddesinde delil niteliği taşıyan veya müsadereye konu olabilecek eşyayı yanında bulunduran kimsenin bu nitelikteki eşyayı adli makamlara teslimine yönelik rızasına hukuken geçerlilik tanınarak, muhafaza altına alma ve elkoyma tedbirleri iki farklı kurum olarak birbirinden ayrılmıştır. Muhafaza altına alma işlemi bakımından gösterilen rızaya hukuken geçerlilik tanınması ve rızanın elkoyma bakımından aranan usuli gerekliliklere riayet etme zorunluluğunu ortadan kaldırması, eşyanın teslimine yönelik olarak zilyedin gösterdiği rızanın önemini açıkça ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışmamızda muhafaza altına alınma işlemi bakımından rızanın anlamı, önemi ve geçerlilik şartları ele alındıktan sonra uygulamada Yargıtay’ın bu konuya dair bazı kararları incelenmiştir. Akabinde rızaya dayalı arama ve elkoymaya ilişkin Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi’nin başlıca içtihatları ile bu içtihatlara yönelik Amerikan doktrininde ileri sürülen eleştirel görüşlere temas edildikten sonra muhafaza altına alma işlemi bakımından bireylere rızaen teslimi reddetme hakkının bildirilmesinin neden önemli ve gerekli olduğu hususu değerlendirilmiş ve bu hakkın bildirilmesinin, muhafaza altına alma işleminde rızanın özgür iradeye dayanmasını sağlayabilecek önemli bir usuli güvence olarak kabul edilebileceği ortaya konulmaya çalışılmıştır.In our study, we aim to examine the institution of consensual seizure as regulated under Article 123 of the Code of Criminal Procedure and the issue of consent, which is one of the conditions for its application. Article 123 of the CMK distinguishes between the measures of consensual seizure and seizure as two separate institutions by legally recognizing the validity of the consent given by an individual who possesses items that qualify as evidence or are subject to confiscation to deliver such items to judicial authorities. The legal recognition of the consent provided for the seizure and its effect of eliminating the procedural requirements necessary for seizure clearly highlight the importance of the consent given by the possessor for the delivery of the item. Within this framework, our study will first address the meaning, significance, and conditions of validity of consent in the context of the consensual seizure, followed by an evaluation of certain decisions of the Turkish Supreme Court regarding this matter. Subsequently, after discussing the leading precedents of the United States Supreme Court concerning searches and seizures based on consent, as well as the critical perspectives put forward in American legal doctrine, the study will evaluate why it is important and necessary to inform individuals of their right to refuse consensual delivery in the context of consensual seizure. It will be argued that notifying individuals of this right can be considered a significant procedural safeguard to ensure that consent in the consensual seizure is based on free will.